جستجو در سایت :   

گرایش :  فرهنگ و زبان­های باستانی

عنوان :  مطالعه متن پهلوی ماتیکان گجستک ابالیش

دانشگاه شیراز 

دانشکده ادبیات وعلوم انسانی

پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته  فرهنگ و زبان­های باستانی

مطالعه متن پهلوی ماتیکان گجستک ابالیش

(حرف نویسی،آوا نویسی، ترجمه و واژه‌نامه ریشه شناختی)

 استاد راهنما

دکتر فرخ حاجیانی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده

متن پهلوی ماتیکان گجستک ابالیش با موضوع فلسفی- کلامی مانند آثاری می باشد که از روزگاران گذشته از زبان فارسی میانه به جای مانده و در سده­های نخستین اسلامی نگارش یافته می باشد. این متن به مطالعه بعضی اصول و عقاید و آیین‌ها و مراسم در دین زردشت می­پردازد.  زبان فارسی میانه و متن­های بازمانده از آن نه تنها از نظر مطالب مورد بحث و واژگان گنجینه­ای گسترده و پهنه­ای ناشناخته می باشد و به مطالعه، ترجمه و تجزیه و تحلیل نیاز دارد، بلکه از جهت شیوه آوانگاری و ریشه­شناختی نیز مقوله­ای در خور توجه و بحث می باشد. وجود نارسایی­ها و بعضی غلط­‌خوانی‌ها که در متن­های موجود راه یافته می باشد، کار پژوهشگر این زبان را دشوار می­کند. نداشتن اطلاعات کافی در مورد تلفظ صحیح بسیاری از واژه­ها و همچنین ریشه‌یابی دقیق آنها امکان اظهار نظر دقیق و صحیح را از پژوهشگر سلب می­کند. در این پژوهش که به شیوه کتابخانه­ای صورت گرفته می باشد، متن پهلوی گجستک ابالیش به دقت حرف‌نویسی، آوانویسی و ترجمه شده می باشد و در ادامه واژه­های به کار رفته در متن از نظر دستوری مطالعه و تحلیل شده­اند و سیر تحول آنها از آغاز تا به فارسی نو مورد مطالعه قرار گرفته می باشد. صراحت و روانی در ساختار متن تاثیرپهلوی متاخر و فارسی نو را نشان می­دهد ،اما پیچیدگیهایی نیز در بعضی موردها نظاره می گردد.

فهرست مطالب

فصل اول : مقدمه

1-1-کلیات………………………………………………………………………… 2

1-2-اهمیت و ضرورت پژوهش ……………………………………………………. 5

1-3-هدف پژوهش…………………………………………………………………. 6

1-4-روش پژوهش…………………………………………………………………. 7

 

فصل دوم:پیشینه پژوهش

2-1- پیشینه پژوهش………………………………………………………………. 9

 

فصل سوم: حرف‌نویسی ، آوانویسی و ترجمه

3-1-حرف‌نویسی………………………………………………………………….. 13

3-2-آوانویسی……………………………………………………………………… 17

3-3-ترجمه……………………………………………………………………….. 20

 

فصل چهارم:ریشه‌شناختی واژگان

ریشه‌شناختی واژگان……………………………………………………………….. 25

 

فصل پنجم :نتیجه‌گیری

نتیجه‌گیری………………………………………………………………………… 94

منابع ……………………………………………………………………………… 96

کلیات

زبان‌هایی که در ایران از قدیم‌­ترین روزگاران تاکنون متداول بوده‌اند از نظر ویژگی‌های زبانی، وجوه مشترکی دارند. این مجموعه زبان­­ها را اصطلاحاً گروه زبان­های ایرانی می­نامند. از نظر تاریخی زبان­های ایرانی به سه دسته تقسیم می­شوند: زبان­های دوره باستان، دوره میانه و دوره نو. در سال 331 قبل از میلاد، داریوش سوم- شاهنشاه هخامنشی- به قتل رسید. با قتل او دوره جدیدی برای زبان‌های ایرانی آغاز گردید که تا سال 867 م. برابر با 254ﻫـ. ق. (سالی که یعقوب لیث صفاری به سلطنت رسید و زبان فارسی، زبان رسمی دولت ایران گردید.) ادامه پیدا نمود. این دوره برای زبان‌های ایرانی دوره میانه می باشد.

فارسی میانه زبانی ایرانی می باشد که از فارسی باستان پدید آمده می باشد و فارسی نو دنباله آن می باشد. آغاز فارسی میانه به زمان پس از فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی و پایانش به کهن­ترین شواهد فارسی نو باز می­گردد. بر این اساس دوران طولانی­ای از سده سوم پیش از میلاد تا سده‌های هشتم و نهم میلادی، مدت زمانی می باشد که در آن فارسی میانه زبانی زنده بوده می باشد. اما به عنوان زبان مرده مذهبی تا سده­های نهم و دهم میلادی به وسیله زردشتیان ایران به کار گرفته گردید و حتی تا سده سیزدهم میلادی مانویان واحه ترفان ترکستان چین نیز آن را به کار برده‌اند. پارسیان هند نیز با میراث ادبی فارسی میانه خود تا حدی آشنایی داشتند تا اینکه در سده هجدهم میلادی دانشمندان اروپایی به مطالعه و شناخت علمی این زبان نایل شدند(اشمیت، 1382: 223).

زبان‌های دوره میانه را به دو گروه زبان‌های ایرانی میانه غربی و میانه شرقی تقسیم می‌کنند. از گروه زبان‌های ایرانی میانه غربی از دو زبان آثار عمده­ای در دست می باشد: زبان پارتی (یاپهلوانیگ یا پهلوی اشکانی) و فارسی میانه یا پهلوی. این مجموعه به فعالیت در حوزه فارسی میانه یا پهلوی می­پردازد. زبان فارسی میانه یا پهلوی زبان جنوب و جنوب غربی ایران بوده و زبان رسمی در دوره ساسانیان به شمار می­رفته می باشد. در دوران ساسانی کتاب‌های بسیاری به زبان پهلوی نوشته گردید که البته بسیاری از آنها در رویدادهای مربوط به جنگ‌های ایران و روم و ایران و عرب از میان رفت، اما بسیاری از این‌ها در دوران پس از اسلام مجدداً به الفبای زند بازنویسی گردید. این فرایند بازنویسی به‌دست موبدان و دستوران زردشتی انجام می‌گردید تا از گزند و آسیب مصون بمانند، در همان زمان بسیاری از آن نوشته‌ها به­دست ایرانیان نو مسلمان به عربی بازگردانده گردید تا مجموعه فرهنگی ایرانیان باستان هم وارد اسلام گردد و هم از خاموشی آن جلوگیری گردد. همانند این کتاب‌ها می‌توان به آثار با ارزشی مانند دینکرد، بندهشن و گجستک ابالیش و همچنین شکند گمانیک ویچار تصریح نمود. همچنین در دوره ساسانی کتاب‌های اوستا به زبان پهلوی (از اوستایی) ترجمه گردید تا همه مردم بتوانند از آن بهره­مند شوند و آن را بخوانند. از این رو کتاب‌های بسیاری به زبان پهلوی از روی اوستا نوشته گردید و همه اینها بر غنا و ارزش ادبی زبان و ادبیات پهلوی افزود.

 پهلوی منسوب به پهلَو می باشد و این واژه از صورت ایران باستان پَرثََوَه آمده­می باشد (آموزگار، تفضلی، 1382: 13). در این زبان پرثوه نام سرزمین و قومی می باشد که در زمان هخامنشیان معروف بوده می باشد، همان سرزمینی که امروز خراسان نامیده می گردد و در شمال و شمال شرقی ایران قرار دارد. تبدیل پَرثَوَه به پهلَو نتیجه قانون‌های آوا­شناسی می باشد که در این سرزمین حکمفرما می باشد (تاوادیا، 1348: 1). از آنجا که این زبان به ایالت فارس تعلق داشته می باشد و نیز به علت اینکه از نظر ساختمان زبانی در مرحله­ای میان فارسی باستان و فارسی نو (دری) قرار دارد، محققان جدید آنرا “فارسی میانه” نامیده‌اند. اصطلاح پهلوی (فهلوی در متون عربی) را که در اصل به معنی “پارتی” می باشد، نویسندگان دوره اسلامی برای فرق این زبان از فارسی نو به کار برده‌اند.

 آثاری که به زبان پهلوی تألیف شده، بیشتر آثار دینی زردشتی می باشد. حتی چند رساله کوچک که معمولاً آنها را در زمره آثار غیر دینی به شمار می‌آورند نیز جنبه دینی دارد. آثار ادبی صرف، چه منثور و چه منظوم از میان رفته می باشد، اما ترجمه عربی و فارسی بعضی از آنها در دست می باشد. البته این نوع ترجمه‌ها عیناً برگردان صورت اصلی نیستند، بلکه در تحریرها و روایات گوناگون دچار تغییرات فراوان شده‌اند. مطالب بعضی از این آثار نیز در کتاب‌های ادبی فارسی آمده می باشد و به صورت‌های گوناگون جلوه‌گر شده می باشد، مانند روایات منقول در شاهنامه. در واقع بایستی گفت که ادبیات پهلوی در در این گونه آثار فارسی ادامه یافته و منعکس شده می باشد. آثار ادبی پهلوی به سبب اهمیتی که سنت شفاهی در ایران پیش از اسلام داشته، غالباً به کتابت در نیامده و آن چیز که به صورت مکتوب مانده، در دوران اسلامی به سبب تحول زبان پهلوی به فارسی و نیز جنگ‌ها و ستیزها نابود گردید. آثار دینی پهلوی نیز دستخوش آسیب فراوان شده می باشد. بیشتر این آثار در قرن سوم و چهارم هجری هنگامی تألیف نهایی پیدا نمود که دین زردشت دیگر دین رسمی ایران نبود و موبدان از طرفداری بی‌دریغ دولت برخوردار نبودند. با این همه آن چیز که باقی مانده برای شناخت دین زردشتی و جهان‌بینی ایرانیان باستان منابع گرانبهایی به شمار می‌طریقه.

  ترجمه و تفسیرهای پهلوی بر اساس اوستای مدون و مکتوب ساسانی فراهم آمده می باشد که آن را اصطلاحاً “زند” می‌نامند،که معنی اصلی آن احتمالاً “تبیین و تفسیر” می باشد. (تفضلی، 1376: 11-2 و 113-5). الفبایی که آثار بازمانده از زبان‌های ایرانی میانه غربی به آن‌ها نوشته شده می باشد، از الفبای آرامی گرفته شده می باشد. پس از تدوین اوستا و ترجمه آن به پهلوی تألیفات متعددی در موضوعات گوناگون به زبان پهلوی انجام گرفته می باشد که تاریخ نهایی آنها سده‌های نخستین اسلامی می باشد. یکی از این موضوعات آثار فلسفی- کلامی می باشد. در این آثار افکار ایرانی غالباً با مطالب فلسفی مأخوذ از یونان تلفیق شده می باشد که ایرانیان از دوران هخامنشیان و بعد در دوره اشکانیان، در دوره هلنیسم، با آن آشنا بودند.

مانند این آثار رساله گجستک ابالیش می باشد که در نخستین سال‌های سده سوم ﻫـ ق برابر با 9 م. نگارش یافته می باشد. موضوع رساله مباحثه زردشتی مرتدی می باشد به نام دادهرمز از اهالی استخر (که بعداً به دلیل بی‌اعتنایی به مبانی و اعتقادات زردشتیان او را ابالیش خواندند)، با آذرفرنبغ فرخزادان، پیشوای زردشتیان در آن وقت و یکی از تدوین‌کنندگان دینکرد، در حضور مأمون خلیفه (198 تا 18 ﻫـ ق) و قاضی بزرگ، در بغداد درمورد دین زردشتی. تبیین این مناظره در این رساله گردآمده می باشد و اطلاعات مربوط به ابالیش منحصراً مأخوذ از این رساله می باشد. ابالیش، زردشتی مسلمان شده­ای که در قرن 3 ﻫـ ق می‌زیسته و در نزد مامون، خلیفه عباسی و با حضور قاضی و وزیر اعظم او با آذر فرنبغ پسر فرخزاد که پیشوای زردشتیان در آن وقت بوده، مناظره دینی کرده می باشد.

آذرفرنبغ فرخزادان، پیشوای بزرگ دین زردشت، مانند کسانی بود که در زمان خلافت مامون، خلیفه عباسی، به فکر گردآوری و تدوین اصول دین زردشت افتاد. او که شخصیت شناخته شده‌ای در تاریخ زردشتیان داشت، به عنوان موبدان موبد در فارس و دانشمند معتبر زردشتی مطرح بوده می باشد و مجموعه روایاتی منسوب به وی و اندرزهایی از او در دست می باشد و بی‌گمان این رساله از نوشته‌های وی می‌باشد.

 تبیین مناظره در رساله­ کوچکی به زبان پهلوی به نام “گجستک ابالیش” به روایت زردشتیان نقل شده می باشد و اطلاعات مربوط به ابالیش منحصراً مأخوذ از این رساله می باشد. به علت ابهام الفبای پهلوی، صورت درست این نام شناخته شده نیست. از آنجا که ابالیش با لقب گُجَستَک (ملعون) ذکر گردیده، بایستی این اسم نام وی پس از گرویدن به اسلام باشد و احتمالاً صورت صحیح آن عبدالله می باشد که تسمیه نو مسلمانان به آن معمول بوده می باشد. درمورد علت برگشتن او از دین زردشت اطلاع دقیقی در متن داده نشده می باشد و تنها بهانه­ای برای آن ذکر گردیده می باشد. تاوادیا در کتاب زبان و ادبیات پهلوی معتقد می باشد که نیامدن نام مانویان نشان می‌دهد که مقصود از اصطلاح زننده زندیک در اینجا همان معنای معروف خود یعنی مانویان می باشد. پس از این مناظره وی به نام تازه ابالیش، که بی‌شک واژه ناسزا و دشنام می باشد، خوانده گردید. پرسش سوم از هفت پرسشی که مطرح گردید نیز می‌رساند که وی یک مانوی بوده می باشد. این پرسش نیز تصریح‌ای به آموزش و کیش مانی می باشد؛ پادافراه، دادستانی‌ها و داوران بایستی برافتند (تاوادیا، 1348، 133). به نظر نگارنده این نظریه که ابالیش مانوی بوده صحیح به نظر نمی‌رسد و طبق گفته رساله و مقاله تفضلی در این زمینه نظریه زردشتی بودن او دقیق‌تر می‌باشد.

روزی ابالیش گرسنه و تشنه به آتشگاهی رفت و درخواست نمود که در مراسم “باج” که از آیین‌های دینی زردشتی می باشد و پس از اتمام آن شرکت‌کنندگان در غذای دعا خوانده سهیم می شوند، شرکت کند، اما گویاً روحانیون آتشکده که وی را نمی‌شناختند و از مقام روحانی او آگاه نبودند، به او اجازه وارد شدن به آتشکده را ندادند. ابالیش آزرده خاطر از آنجا دور گردید و در راه به مردی برخورد که به وی گفت: چرا بایستی به دینی اعتقاد داشته باشی که مردی زیرا تو را در مراسم “باج” راه ندهند. ابالیش با این سخنان از دین زردشتی روی گردانید و با همه دانایان زردشتی و یهودی و مسیحی فارس به مناظره دینی پرداخت و همه را مغلوب گردانید. سپس راهی بغداد و دربار مامون، خلیفه عباسی، گردید. ابالیش در حضور مامون با آذر فرنبغ به مناظره پرداخت.

ابالیش هفت سوال مطرح ساخت و آذر فرنبغ به هریک از آنها پاسخ داد. این سؤالات مربوط به اصول عقاید زردشتی، مانند ثنویت (پرسش‌های 1، 2، 3)، آیین‌ها و مراسم دینی، مانند آداب تطهیر (پرسش‌های 4، 5، 6)، و بستن کستی (پرسش 7) می باشد. آذر فرنبغ به تمام سؤالات پاسخ داد و بنا به روایت این رساله مورد پسند مامون قرار گرفت. سرانجام ابالیش از دربار رانده گردید. زیرا این رساله را مؤلفی زردشتی نوشته، محکومیت ابالیش طبیعی به نظر می­آید. نگارنده نیز با این عقیده موافق می باشد. از سؤالات مطرح شده توسط ابالیش چنین بر می‌آید که او به خوبی از دین زردشت آگاه بوده و به احتمال قریب به یقین خود از بزرگان این دین بوده می باشد، زیرا یک فرد معمولی زردشتی نمی‌تواند از چنین اطلاعاتی برخوردار بوده باشد. شیوه نگارش در این رساله به صورت سوال و جواب می باشد. هفت سوال مطرح می گردد که به هر کدام پاسخی داده می گردد. هر سؤال و جواب یک بند را شامل می گردد و هر بند از بند دیگر با یک جمله تکراری آغازین جدا می گردد. این رساله به فارسی ترجمه شده می باشد (تفضلی، 1376: 164-5).

سیر تحول تاریخی و مطالعه ساختار واژگان در زبان فارسی میانه نیازمند به مطالعه و شناخت دقیق و درستی از ساختار زبان فارسی می باشد. در جهت رسیدن به این مهم، این پژوهش آغاز گردید تا با مطالعه و تجزیه و تحلیل یکی از متون ارزشمند پهلوی، گامی در این جهت برداشته گردد. متن رساله گجستک ابالیش با در بر داشتن موضوعات فلسفی مانند اصول و عقاید زردشتی، همچنین آیین‌ها و مراسم دینی زردشت، می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار خواننده قرار دهد.

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش

 پایبندی ایرانیان به حفظ سنت ادبیات شفاهی و نیز جنگ‌ها و تعصبات دینی و فرهنگی و تغییر خط و زبان و بسیاری عوامل دیگر موجب نابودی گنجینه ادبی پرارزش ایران پیش از اسلام شده می باشد، از این رو، آن چیز که از زبان‌های مختلف ایرانی به صورت مکتوب باقی مانده در برابر حجم گسترده ادبیات ایران باستان ناچیز می باشد. در راستای حفظ این گنجینه کوچک اما با ارزش پژوهش و پژوهش ضروری به نظر می‌رسد. رساله مورد پژوهش به بحث پیرامون مسائل فلسفی و کلامی می‌پردازد. این رساله اصول عقاید زردشتی مانند ثنویت و آیین‌ها و مراسم دینی مانند آداب تطهیر را مورد بحث قرار می‌دهد. مطالعه و بازخوانی این اثر تاریخی و دینی به خواننده کمک می کند تا نه تنها با پاره‌ای از موضوعات مرتبط با دین زردشت که دین رسمی در دوران باستان ایران می باشد آشنا گردد، بلکه با مطالعه ریشه‌شناختی واژگان به سیر تحول ساختار کلمات از آغاز تا به امروز پی خواهد برد. به دلیل اهمیتی که اینگونه آثار در شناساندن دین زردشت و اندرزها و دستورات اخلاقی بزرگان این دین دارند، و از طرفی با در نظر داشتن این نکته که اصل پهلوی بسیاری از متون فلسفی مانند شکند گمانیک وزار و پس دانش کامگ از میان رفته و این متن نیز تنها یک بار در دورانی بسیار کهن آوانویسی و ترجمه شده می باشد و جزو محدود متن‌هایی می باشد که به بحث و مطالعه این مقوله می‌پردازد، پس مطالعه این متن دارای اهمیت خاصی می باشد.

1-3- هدف پژوهش

 به دلیل وجود ابهام‌های بسیار در متون ادبی پهلوی و همچنین پیچیدگی‌هایی که در تحول ساختار واژه‌ها به چشم می‌خورد، نیاز به پژوهش و پژوهش در این زمینه ضروری به نظر می‌رسد. در جهت رسیدن به این مهم، این پژوهش آغاز گردید تا با بهره گیری از شیوه مکنزی که شناخته شده و مورد تأیید می‌باشد به  حرف نویسی، آوانویسی و ترجمه یکی از متون ارزشمند پهلوی پرداخته گردد و با بهره گیری از منابع معتبر و دقیق متن را از نظر ریشه شناختی واژگان از آغاز تا امروز، مورد مطالعه و تجزیه و تحلیل قرار دهد گامی در این جهت برداشته گردد و امکان مطالعه آن برای علاقمندان فراهم گردد. متن رساله  با در بر داشتن موضوعاتی مانند اصول و عقاید زردشتی، همچنین آیین‌ها و مراسم دینی زردشت، مانند تطهیر، می‌تواند اطلاعات مفیدی در خصوص دین زردشت ارائه دهد. همچنین با مطالعه ریشه‌شناختی واژگان و سیر تحول ساختار آنها از آغاز تا فارسی نو امکان آشنایی با تحولات واژگانی در اختیار خواننده قرار می‌گیرد.

تعداد صفحه :127

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : شگردهای تمرکززدایی در قصه‌های ایرانی

 :دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***