جستجو در سایت :   

عنوان : مطالعه تأثیر قدرت و جنسیت بر گزینش راهبردهای معذرت­خواهی در زبان فارسی

دانشگاه شیراز 

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

 پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته‌ی زبان شناسی همگانی

 مطالعه تأثیر قدرت و جنسیت بر گزینش راهبردهای معذرت­خواهی در زبان فارسی

 استاد راهنما:

دکتر مهرزاد منصوری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده

یکی از کنش­گفتار­ها، کنش­گفتار معذرت­خواهی می باشد که در ارتباطی دوسویه با عوامل اجتماعی قرار دارد. دو عامل مهم اجتماعی که در کنش­گفتار­ها و به تبع آن کنش­گفتار معذرت­خواهی تأثیری مستقیم دارند عوامل جنسیت و قدرت می­باشند که هردو در یک بازه­ی مشخص زمانی میان دو فرد یا دو گروه ثابت می­باشند. درک و دریافت اندازه و چگونگی اثر هریک از این دو عامل در گزینش راهبرد­های معذرت­خواهی جداگانه و در مقایسه با هم می­تواند در درک، شناخت، و بهبود کارکرد­ها­ی توانش ارتباطی و تعامل افراد با درجات متفاوت یا یکسان اجتماعی و نیز با دو جنس مخالف یا یکسان زن و مرد موثر واقع گردد. درک وتولید کنش­گفتار­ها و به ویژه کنش­گفتار معذرت­خواهی ضرورتی می باشد که مستلزم توجه و پژوهش در هر جامعه­ی زبانی می­باشد. پژوهش حاضر، به مطالعه راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی در جامعه­ی زبانی فارسی برمبنای تفاوت­های جنسیتی و تفاوت سطح قدرت از طریق مطالعه و مقایسه­ها­ی آماری، کمی و کیفی نتایج پرداخته­‌می باشد. به این مقصود آغاز یک پرسش­نامه­ی تشریحی شامل ده سئوال براساس چارچوب سوگیموتو(1997) طرح و در میان صد نفر (پنجاه زن و پنجاه مرد) توزیع گردیده­‌می باشد. نتایج بر اساس داده­ها­ی به­دست آمده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته­می باشد. تحلیل آماری نشان داد که نه تنها بین جنسیت و راهبرد­ها­ی عذرخواهی، و نیز قدرت و راهبرد­ها­ی عذرخواهی ارتباط معنی­داری هست، بلکه تعامل جنسیت و قدرت نیز با راهبرد­های معذرت­خواهی دارای ارتباطی معنی­دار می باشد؛ به بیانی دیگر جنسیت فرد و سطح قدرت او نسبت به مخاطب، هم مستقل از هم و هم در تعامل با هم، به صورت ناخودآگاه در انتخاب شیوه و راهبرد عذرخواهی او موثر می­باشند. براساس یافته­ها­ی این پژوهش مردان نسبت به زنان و نیز افراد در سطح قدرت بیشتر نسبت به افراد در سطح قدرت کمتر و خنثی در عذر­خواهی از خصوصیات متفاوتی برخوردار بودند.

 کلیدواژگان: کنش­گفتار- انواع راهبرد­های معذرت­خواهی- معذرت­خواهی و جنسیت- معذرت­خواهی و قدرت

 فهرست مطالب

عنوان                                                                                              صفحه

 فصل اول: مقدمه

1-1- مسأله پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………….. 2

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش……………………………………………………………………………………………………. 8

  • 3- هدف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………… 9
  • 4- روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………… 9

1-5- سؤالات پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………….. 11

  • 6- ساختار پژوهش……………………………………………………………………………………………………………. 11

فصل دوم: مبانی نظری

2-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………… 13

2-2- زبان­شناسی اجتماعی و کاربرد­شناسی ……………………………………………………………………………… 14

2-4- رخداد گفتاری (واقعه­ی گفتاری) ………………………………………………………………………………………. 18

2-5- کارکرد زبان و اصول محاوره­ای…………………………………………………………………………………………… 20

2-6- کنش­گفتار…………………………………………………………………………………………………………………………….. 24

2-7- نظریه­ی ادب ……………………………………………………………………………………………………………………….. 30

فصل سوم: پیشینه پژوهش

3-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….. 36

3-2- پژوهش­ها­ی زبان­شناسان غیر­ایرانی……………………………………………………………………………………. 36

3-2-1-کنش­گفتار معذرت­خواهی ……………………………………………………………………………………………… 36

3-2-2- راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی ……………………………………………………………………………………………. 40

3-2-3- معذرت­خواهی و جنسیت …………………………………………………………………………………………….. 46

3-2-4- معذرت­خواهی و قدرت…………………………………………………………………………………………………… 50

3-3- پژوهش­ها­ی زبان­شناسان ایرانی………………………………………………………………………………………….. 52

3-3-1-کنش­گفتار معذرت­خواهی و راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی……………………………………………….. 52

3-3-2- معذرت­خواهی و جنسیت …………………………………………………………………………………………….. 55

عنوان                                                                                              صفحه

3-3-4- معذرت­خواهی و قدرت…………………………………………………………………………………………………… 57

فصل چهارم: یافته­ها

4-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………..60

4-2- اندازه و نوع راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی در گویشوران……………………………………………………… 60

4-3- اندازه و نوع راهبرد­های معذرت­خواهی در دو جنسیت زن و مرد………………………………….. 74

4-4- جنسیت و راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی……………………………………………………………………………….. 77

4-5- اندازه و نوع راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی در سه سطح قدرت…………………………………………… 79

4-6- قدرت و راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی……………………………………………………………………………………. 83

4-7- تعامل جنسیت و قدرت و راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی………………………………………………………. 85

فصل پنجم: نتیجه­‌گیری و پیشنهادات

5-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….89

5-2- بحث و نتیجه­گیری……………………………………………………………………………………….. 90

5-2-1- پاسخ پرسش­های پژوهش………………………………………………………………………………. 90

5-2-2- نکات کلی پژوهش………………………………………………………………………………………. 92

5-3- محدودیت­ها­ی پژوهش………………………………………………………………………………………… 94

5-4- پیشنهاد­هایی برای پژوهش­ها­ی آتی………………………………………………………………. 95

فهرست منابع و ماخذ

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………. 99

منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………….. 103

پیوست: پرسشنامه راهبردهای معذرت خواهی ………………………………………………… 107

مسأله پژوهش

یکی از حوزه­‌ها­ی کاربرد زبان­شناسی عبارت می باشد از زبان­‌شناسی اجتماعی که به مطالعه­ی تاثیرات عوامل اجتماعی بر چگونگی­ی بهره گیری از زبان می­پردازد. در تعریفی دقیق­تر جامعه­‌شناسی زبان یا زبان­‌شناسی اجتماعی آن دسته از مطالعه­ها­ی زبانی را در­بر می­گیرد که با ملاک­ها­ی اجتماعی مانند طبقه­ی اجتماعی، اندازه تحصیلات، سن، جنسیت، ریشه­ی قومی و….. مرتبط می­باشند.

   پژوهش در حوزه­ی آن دسته از ارتباطات درون­فردی که به آن­ها زبان­شناسی اجتماعی خرد[1] می­گویند شامل موضوعات کنش­گفتار­ها، تحلیل­ها­ی محاوره­‌ای، رخ­داد­ها­ی زبانی، توالی­ها­ی پاره‌گفتاری و نیز گویش­ها­ی اجتماعی می باشد(ریچاردز و اشمیت،2002). در­حالیکه زبان­شناسی اجتماعی کلان[2] موضوعات دیگری مانند برنامه‌ریزی زبانی، تغییر زبانی، حفظ زبان، جایگزینی زبانی و تحدید یا گسترش تعاملات جوامع زبانی… را در­بر می­‌گیرد(واردها،1990)

بنا به آن چیز که گفته گردید در مطالعه‌­ها­ی پیرامون گوناگونی­‌ها­ی زبانی با در نظر گرفتن پیشینه‌­ی ‌اجتماعی گویندگان، بر مبنا­ی ملاک­ها­ی طبقه­ی اجتماعی، تحصیلات، سن، جنسیت و بعضی معیار­ها­ی اجتماعی دیگر، گویش اجتماعی[3]در افراد و گروه­ها تثبیت می­گردد(یول، 1996)؛ اما زبان­شناسی اجتماعی بیش از پیش به این­گونه معیار­ها­ی اجتماعی ارزش داده­می باشد تا آن­جا که آن معیار­ها را در تحلیل کلام موثر دانسته­می باشد؛ یکی از دیدگاه­هایی که در پیدایش چنین تفکری تأثیر بسزایی داشته­می باشد آراء هایمز می باشد. هایمز(1974) مردم­شناس آمریکایی برای اولین بار اصطلاح ارتباط قوم­نگارانه را مطرح نمود. ارتباط قوم­‌نگارانه به مطالعه این موضوع می­پردازد که افراد جامعه با آنکه به طبقات خاصی با فرهنگ خاص خود تعلق دارند چگونه با یکدیگر گفتگو می­کنند و چگونه روابط اجتماعی حاکم بر افراد بر انتخاب گونه­‌ی زبانی که به کار می­برند تاثیر می­گذارد و یا موضوعاتی همچون روابط بین کودکان و بزرگسالان ، مصاحبه­ها، مکالمات تلفنی، رعایت نوبت سخن­گفتن چگونه بین گوینده و شنونده تنظیم می­گردد(هایمز (1974). به نقل ازلطفی پور، 1372). هایمز زبان را به عنوان دانش معرفی نمود اما جنبه­ی محسوس آن را به جنبه­ها­ی جامعه­شناسی زبان که برخاسته از توانش ارتباطی می باشد،  مرتبط دانست و مفهوم توانش ارتباطی را مطرح نمود. هایمز(1972) معتقد می باشد: کسی که دارای توانش ارتباطی می باشد بایستی بداند که یک صورت زبانی تا چه حد مناسب یک بافت اجتماعی معین می باشد و نیز از اندازه بسامد و تازگی یا کاربرد یک صورت زبانی و اندازه احتمال وقوع آن مطلع باشد. از نظر او تعریف توانش زبانی بشر­ها به صورتی که در زندگی روزمره­ی آن‌‌­ها مورد بهره گیری قرار می­گیرد بایستی از توصیف جملات دستوری فراتر رود. او اذعان می­دارد که کودک در شرایط عادی و طبیعی دانش جمله­ها­ی زبان را نه تنها از نظر دستوری بودن بلکه از نظر مناسب بودن نیز کسب می­نماید. بدین ترتیب هایمز با بسط زبانی، صحت یک صورت زبانی را تنها به صورت دستوری کافی ندانسته بلکه کاربرد صحیح آن را در چارچوب قوانین و قرارداد­ها­ی اجتماعی و فرهنگی نیز ضرورری می­داند. این روش مطالعه و توصیف کاربرد صورت­ها­ی زبانی و توانش ارتباطی روش « قوم­نگاری گفتار » نام گرفته­می باشد. در چار­چوب این روش واحد مطالعه و تحلیل زبان تنها جمله نیست بلکه رویداد گفتاری می باشد. از نظر هایمز(1972) رویداد گفتاری یک تعامل اجتماعی می باشد که در آن زبان نقشی عمده اعمال می­کند(همان)‌. البته در اکثر فعالیت­ها­ی انسانی گفتار یا زبان به کار می­رود، اما تنها در پاره­ای از آن­ها گفتار و یا قوانین تعامل زبانی تعیین کننده­ی خود تعامل به حساب می­آیند. در یک محاکمه، سخنرانی، دفاع از پایان­نامه­ی دانشگاهی، مصاحبه و یا مکالمه­‌ی تلفنی تأثیر زبان و گفتار حیاتی می باشد و بدون وجود آن رویداد یا تعامل موجودیت خود را از دست می­دهد. در پاره­ای دیگر از تعاملات اجتماعی مانند رویداد­ها­ی ورزشی یا رفتن به گردش، زبان تأثیر چندان عمده ای اعمال نمی­کند. هایمز این­گونه تعاملات را موقعیت­ها­ی گفتاری می­نامد. در واقع رویداد گفتاری که ریشه در عوامل و شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه دارد، تعیین کننده­ی قوانین حاکم بر تعاملات زبانی می باشد. واحد زبانی در هر رویداد، کنش زبانی می باشد نه جمله. البته چگونگی‌­ی اجرای هر کنش زبانی و نیز آرایش کنش­ها­ی زبانی در چارچوب رویداد گفتاری مربوطه تعیین می­گردد.

   یکی از زیر­مجموعه­های زبان­شناسی که در اواخر دهه­ی 1970 ظهور نمود [4]کاربرد­شناسی می باشد که نشان می­دهد افراد چگونه به درک و تولید یک کنش ارتباطی یا کنش گفتاری در یک موقعیت زبانی که اغلب مکالمه می باشد موفق می­شوند(تی جی تانگ،2004).       

برنشتاین(1973)‌و‌گامپرز(1977،1982)‌اذعان داشتند که کاربرد­شناسی با درک ژرف­‌ساخت و تعاملات بینا‌فردی و شفاهی به یاری زبان­شناسی اجتماعی می­‌آید. براون ولوینسون(1987) نیز کاربرد­شناسی و زبان­شناسی اجتماعی را در مطالعه کنش‌­گفتار­ها و کاربرد آن­ها مرتبط می­دانند. وجه مشترک این دو مبحث مطالعه­ی زبان در بافت اجتماعی می باشد.

زبان­شناسی اجتماعی و کاربرد­‌شناسی به عنوان دو حوزه­ی منشعب از زبان­شناسی، در سطح مشترکی به نام کاربرد­‌شناسی اجتماعی[5]در تعامل قرار می­گیرند. کاربرد‌­شناسی اجتماعی به مناسب­بودن معنا در بافت اجتماعی می­پردازد. (لیچ، 1983) می­گوید: توانش کاربرد­شناسی دانش و بهره­گیری گوینده از قوانین تناسب و ادب می باشد که نشان می­دهد گوینده چگونه کنش­‌گفتار­ها را درک و تولید می­کند(تی جی تانگ، 2004). کنش­‌‌گفتار­ها یکی از موضوعات کلیدی کاربرد­شناسی در علم زبان­شناسی محسوب می­شوند.کنش­گفتارها را می­توان به شش دسته تقسیم نمود: 1) معذرت­خواهی[6] 2) انتقاد[7] 3) مدح[8] 4) امتناع یارد[9] 5) تقاضا[10] 6) پیشنهاد[11]( تی جی تانگ، 2004). یکی از کنش­گفتار­ها­ی مورد ذکر کنش­گفتار عذر­خواهی می باشد. تأثیر عذر­خواهی حفظ هماهنگی میان گوینده و شنونده می باشد. افراد زمانی عذر­خواهی می­کنند که تصور کنند از هنجاری اجتماعی تخطی کرده­اند(الشتین و کوهن، 1983). معذرت­خواهی می­تواند وجهه­ی گوینده­ی خود را به خطر بیندازد(تهدید وجهه)[12] و در نتیجه نیازمند دقت و مطالعه می­باشد؛ در حقیقت زمانی که گوینده­ای معذرت­خواهی می­کند با ابراز خشوع خویش، عملی تهدید­کننده­ی وجهه برای خود (گوینده) و حفظ­کننده­ی وجهه[13] برای مخاطب انجام داده­می باشد(براوان و لونیسون، 1978). درخصوص کنش­گفتار معذرت­خواهی (معذرت­خواهی در قالب کلام) راهبرد­ها­ی مختلفی ارائه شده­می باشد که در پیشینه به آن­ها خواهیم پرداخت. دراین پژوهش مبنا راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی سوگیموتو(1997) می­باشد. وی راهبرد­ها­ی معذرت­خواهی را به سه دسته و نه زیر­گروه تقسیم­بندی کرده­می باشد:

الف.راهبرد­ها­ی اولیه:

1). اظهار ندامت: متاسفم، شرمنده هستم

2). تبیین یا حساب­ پس­ دادن: امروز خیلی سرم شلوغ می باشد، نمی­توانم همراه تو بیایم.

3). توصیف خسارت: من در نگهداری چتر شما کاملأ مراقب نبودم و باد شدیدی می­وزید.

ب.راهبرد ­ها­ی ثانویه:

1). جبران عملی:  بفرمایید، این هم یک چتر جدید!

2). قول عدم تکرار اشتباه: قول می­دهم بار دیگر زودتر برسم.

ج.راهبرد های کم­بسامد:

1). پذیرش صریح مسئولیت: این اشتباه من بود.

2). زمینه­سازی: من دیر رسیدم، من در شرایط وحشتناکی بودم، پدرم سخت بیمار بود و نمی­توانست حرکت کند، پس من او را به بیمارستان بردم.

 :دانلود فایل متن کامل پایان نامه در سایت sabzfile.com

3). تأدیب خود: من خسیس­تر از آن هستم که برای تو یک چتر جدید بخرم.

4). سپاس­گزاری: از بردباری و صبر شما متشکرم.

بر­مبنای دسته­بندی بتین(2008) افراد یا به صورت صریح عذر­خواهی می­کنند یا خیر که می­توان معذرت­خواهی صریح را در یک دسته­بندی بر­ مبنای تعداد جملات و تعداد تشدیدکننده­هایی مانند قیود قرار­داد. برای افزایش شدت عذر­خواهی گاه از ابزار­هایی مانند قیود بهره گیری می­گردد: خیلی، وحشتناک، شدیداً از این جمله قیود می­باشند که تقریبا در تمامی موردها عذرخواهی دیده می­شوند و معیاری کیفی در مطالعه شدت اقدام تهدید­کننده­ی وجهه می­باشند. مطالعه کنش­گفتار معذرت­خواهی در قالب دسته­بندی بتین(2008) نشان می­دهد افراد در عذرخواهی به چه اندازه از اظهار صریح بهره گیری می­کنند.

چنان­که ذکر گردید معذرت­خواهی یک کنش­گفتار می باشد که مطالعات خود را مدیون حوزه­‌ی زبان­شناسی اجتماعی می­داند. از این رو ملاک­ها­ی اجتماعی مانند جنسیت، طبقه اجتماعی، سن و… بر کمیت(بسامد) و کیفیت(نوع) راهبرد­هایی که افراد برای این کنش­گفتاری انتخاب می­کنند تاثیر مستقیم دارد. گویون[14] (1998)، دوازده عامل را که به نظر او بر ارتباطات مستقیم وغیر­مستقیم تأثیر دارد به این تبیین اظهار می­کند: 

1). سن: مسن­تر­ها تمایل به غیر­مستقیم بودن دارند.

2). جنس: زن­ها اصطلاحات غیر­مستقیم را ترجیح می‌­دهند.

3). محل اقامت: روستایی­ها بیشتر از شهری­‌ها از عبارت­ها­ی غیر­مستقیم بهره گیری می‌­کنند.

4). خلق و خو: هنگام عصبانیت مردم از عبارت­‌ها­ی غیر­مستقیم بیشتری بهره گیری می‌­کنند.

5). شغل: آن‌­هایی که در شغل­ها­ی علوم اجتماعی اشتغال دارند بیشتر از آن­هایی که علوم طبیعی خوانده­اند گفتار غیر­مستقیم را اعمال می­‌کنند.

6). شخصیت: افراد برون­‌گرا بیشتر از افراد درون­گرا از عبارت‌­ها­ی مستقیم بهره گیری می­‌کنند.

7). موضوع: هنگام تصریح به موضوع­ها­ی حساس و تابو از عبارت­‌ها­ی غیر­مستقیم بهره گیری می­گردد.

8). مکان: در منزل و مکان‌­ها­ی خصوصی، هر فرد بیشتر از عبارت‌­ها­ی مستقیم بهره گیری می­کند.

9). زمینه­‌ی ارتباطی: در زمینه­ ارتباطی غیر­رسمی عبارت­ها­ی مستقیم بیشتری مورد بهره گیری قرار می­‌گیرد.

10). فاصله­ی اجتماعی: اشخاصی که ارتباط خویشاوندی نزدیک­تری دارند عبارت­ها­ی مستقیم­تری بهره گیری می­کنند.

   11). فشار زمانی: در حال عجله اشخاص از عبار ت­‌ها­ی مستقیم­‌تری بهره گیری می­‌کنند.

   12). موقعیت: در موقعیت اجتماعی بالا­تر اشخاص عبارت‌­ها­ی مستقیم­تری را برای ارتباط با افرادی در موقعیت پایین­تر بهره گیری می‌­کنند.

   ارتباط­ی میان زبان و قدرت ارتباط­ای دو­جانبه می باشد و هریک بر دیگری تاثیر­گذار می باشد. هرکس که صاحب قدرت باشد می­تواند از طریق زبان آن را بر دیگری اعمال کند. قدرتی که خود می­تواند ناشی از داشتن یک زبان برتر باشد. این قدرت از طریق منزلت اجتماعی، ثروت، تحصیلات، درآمد و…. حاصل می­گردد و آن­چه زبان قدرت را نهادینه می­کند ساختار­ها هستند(درگاهی، 1391). میشل فوکو(1984-1926) در تبیین ارتباط­ی قدرت از تأثیر محوری زبان و گفتمان سخن می‌­گوید. از منظر وی، زبان، گفتمان یا متون نقشی محوری در ساختن فرد و کنش­گران در سلسله مراتب قدرت دارند. به بیانی دیگر فوکو زبان را عرصه­ی ظهور روابط قدرت و تعیین­کننده­ی کنش­گر مسلط و کنش­گر زیرسلطه به حساب می­‌آورد(بابک احمدی، 1373). درآراء میشل فوکو مفاهیمی همچون زبان، گفتمان، قدرت، جنسیت، حقیقت و دانش از جایگاه خاصی برخوردارند.

تعداد صفحه :123

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : کارنامه‌ی داستان‌نویسی استان فارس

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***